• Repertuar
  • SH
  • Zdrowy Świdnik
  • rodzinka
  • Schronisko w Krzesimowie
  • Wirtualny spacer po Strefie Historii
  • Schronisko w Krzesimowie
  • Załatw sprawę w Urzędzie
  • Slajd Wirtualny Spacer
  • Idzie sobie Grześ...

Suseł perełkowany

 

Suseł perełkowany (Spermophilus suslicus), perła polskiej przyrody i unikat na skalę europejską, jest mieszkańcem lotniska w Świdniku. Suseł jest gryzoniem z rodziny wiewiórkowatych o brązowo-żółtym futrze, na którym biało zakończone włosy tworzą szeregi wyraźnych perełek. Długość ciała wynosi 18-23 cm, a ciężar 200-500 g. Miot raz w roku: 2-11 młodych (ciąża trwa 25-26 dni). Ten „śpioch” rozpoczyna sen zimowy, gdy temperatura otoczenia spadnie poniżej 10°C. Hibernacja może trwać nawet ponad pół roku.

Zwierzę to występuje na stepach Ukrainy, Mołdawii, europejskiej części Rosji oraz w Polsce. W naszym kraju żyje jedynie na Lubelszczyźnie w okolicach Zamościa, Hrubieszowa i w Świdniku, gdzie na trawiastym lotnisku znajduje się największa w Polsce kolonia susła perełkowanego.

Jako gatunek ginący, suseł perełkowany objęty jest ochroną ścisłą - umieszczony został w Czerwonej Księdze zagrożonych gatunków, a świdnicki obszar występowania susła perełkowanego został włączony do sieci Natura 2000 - terenów objętych szczególną ochroną przyrody.

Planowana rozbudowa lotniska zagrażała susłom, jednak dzięki porozumieniu ekologów i władz lokalnych przesunięto lokalizację pasa startowego. Suseł stał się zatem pozytywnym symbolem kompromisu ochrony przyrody i interesów człowieka - kompromisu służb ochrony przyrody i organizacji pozarządowych z władzami rządowymi, samorządowymi, biznesem. Kolonia susłów została zaś objęta dodatkową ochroną - w trosce o to niezwykłe zwierzę powołana została Fundacja Ochrony Susła Perełkowanego.

Bez szczególnej ochrony i wspólnych działań nas wszystkich, ten wymierający gatunek nie będzie miał szans na przetrwanie!

 

Grzegorz Grzywaczewski

 

 


 

 

SUSEŁ PEREŁKOWANY - GATUNEK WYMIERAJĄCY

 

Występowanie

Suseł perełkowany ( Spermophilus suslicus ) - gatunek będący reliktem fauny stepowej, jest coraz rzadziej spotykanym zwierzęciem na terenie naszego kraju. Susły zasiedlają głównie stepy, obszary Mołdawii, Ukrainy i europejskiej części Rosji, tj. tereny od Bugu na zachodzie do Wołgi na wschodzie. W Polsce jedynie na Zamojszczyźnie, tzn. w południowo-wschodniej części Wyżyny Lubelskiej, znajduje się najbardziej na zachód wysunięte stanowisko wyspowe tego gatunku. Obejmuje ono tereny w okolicach Hrubieszowa, Zamościa i Lublina. Ostatnio obserwuje się coraz wyraźniejsze zmiany siedliskowe, związane głównie z intensyfikacją rolnictwa i rozwojem infrastruktury przemysłowej. W wielu miejscach podczas robót budowlanych dochodziło do zniszczenia bądź zubożenia kolonii, np. podczas budowy linii kolejowej w okolicach Czumowa nad Bugiem, czy budowy cukrowni w pobliżu Tyszowiec. Zwierzęta zasiedlają tereny o charakterze stepowym i tworzą często bardzo liczne kolonie, gdzie każdy osobnik zamieszkuje swoją norę. W odpowiednich warunkach, tj. na znacznych przestrzeniach o powierzchniach od kilku do kilkunastu hektarów, przy dostatku pokarmu i w warunkach dostatecznego bezpieczeństwa, suseł tworzy zwarte kolonie, gdzie liczba osobników może sięgać nawet kilku miesięcy. W przypadku gdy trafi on na odpowiednie warunki siedliskowe, ale na małym, ograniczonym terenie ( miedze, drogi polne, małe wygony), zamieszkuje w tak zwanych koloniach śródpolnych, których liczebność wynosi kilkadziesiąt osobników. Przemieszczanie się i zasiedlanie nowych terenów przez susły jest ograniczone głównie naturalnymi przeszkodami terenu, jak: rzeki, mokradła, lasy, czy tereny zurbanizowane i przemysłowe.

Biologia gatunku

Suseł perełkowany należy do rzędu gryzoni, rodziny wiewiórkowatych i jest podobny do wiewiórki, czy chociażby świstaka. Różni się od nich między innymi kształtem uszu, ogona i kolorem sierści. Jest drobnym zwierzęciem, mającym torby policzkowe, małe uszy i krótki, puszysty ogon. Długość ciała dorosłego osobnika waha się od 18 do 23 cm ( ogon od 2,5 do 5,5 cm), natomiast waga wynosi od 170 do 375 g. W polskiej faunie suseł jest jednym z niewielu zwierząt o tak specyficznym ubarwieniu sierści, na której biało zakończonej włosy ościste tworzą wyraźnie szeregi białawych perełek będącym znakiem rozpoznawczym gatunku. Jednym z najważniejszych dla susła warunków swobodnego życia jest ob ok dostatku pożywienia, szerokie pole obserwacji, które pozwala uniknąć ataku naturalnych wrogów tego zwierzęcia. Tchórz stepowy, koty , psy, oraz ptaki drapieżne ( myszołów, jastrząb) często pojawiają się w pobliżu i na terenie suślej kolonii, gdzie polują zarówno z powietrza, jak i ziemi. Możliwość obserwacji we wszystkich kierunkach jest ściśle uzależniona od pozytywnych działań człowieka, tzn. jego normalnej gospodarki na pastwiskach w formie wypasu krów i owiec oraz koszenia trawy i zbierania siana. Jednak samo szerokie pole obserwacji susłom nie wystarczy, aby uniknąć spotkania z groźnym drapieżnikiem. Jeszcze ważniejszy jest doskonale rozwinięty zmysł wzroku dający możliwość szybkiej ucieczki. Również barwy ochronne futra nie pozwalają na łatwe wyśledzenie tego zwierzęcia na tle roślinności, a wydeptane w trawie ścieżki prowadzą najkrótszą drogą do którejś z bezpiecznych kryjówek. Susły prowadzą naziemny tryb życia, budując swoje "domy" pod ziemią w postaci nor. Schronienie, a zarazem sypialnia i miejsce opieki nad młodymi, to komora gniazdowa, znajdująca się na głębokości nawet do 1 m. Prowadzi do niej pionowe wejście zwane studzienką, a następne krótki korytarzyk. Zwierzęta te mogą zajmować stare nory, ale najczęściej kopią nowe. Budowa suślego schronienia nie jest prosta. Początkowo zwierzę wkopuje się ukośnie wypychając ziemię na zewnątrz, by następnie rozszerzyć korytarz w formę komory. Później drąży pionową studzienkę w górę do powierzchni, zasypując jednocześnie ukośną norę. Od tej chwili wejściem i wyjściem do suślego domu jest tylko pionowa studzienka. Raz w roku samica susła rodzi młode, które spędzają w gnieździe pierwszy miesiąc swojego życia pod opieką matki. Po pewnym czasie młode coraz częściej wychodzą z nor poznając otaczający je świat, a gdy potrafią już samodzielnie zdobywać pokarm, matka przestaje się nimi opiekować. Dobre warunki siedliskowe dla tego zwierzęcia to również dostatek pokarmu. Są nim przede wszystkim nasiona oraz rośliny zielne, stanowiące podstawę pożywienia. Intensywnie żeglując suseł gromadzi zapasy tłuszczu na okres zimy. Temperatura otoczenia reguluje większość procesów życiowych susła tj. czas godów, rozrodu, czy chociażby zimowego snu. Nie bez podstaw susła nazywamy obok niedźwiedzia największym śpiochem, bo pod koniec września, a najpóźniej na początku października zapada on w sen zimowy trwający około sześciu miesięcy. Zwierzątko to znajdzie się w stanie hibernacji naturalnej (snu zimowego), gdy temperatura otoczenia spadnie poniżej 10oC. Następuje wtedy znaczne zmniejszenie ciepłoty ciała, zwolnienie pracy serca, płuc, nerek i innych narządów wewnętrznych. Zjawisko to jest przedmiotem badań z myślą o wykorzystaniu go w medycynie.

Sposoby ochrony gatunku

Obecnie obserwuje się ogromny spadek liczebności susłów na terenach kolonii zwartych oraz częściowy w przypadku kolonii śródpolnych. Próby ratowania gatunku zostały rozpoczęte już ponad 20 lat temu przez pracowników Instytutu Biologii Uniwersytetu Marii-Curie-Skłodowskiej. Polegały one na introdukcji, czyli na przenoszeniu zwierząt z miejsc zagrożonych, czy zdegradowanych przyrodniczo, do miejsc o lepszych warunkach siedliskowych. Następnie wpisano susła na listę gatunków chronionych oraz do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt - gatunków ginących. Utworzono tez kilka rezerwatów przyrody w celu ochrony największych kolonii zwartych. Ostatnio pracownicy Zespołu Zamojskich Parków Krajobrazowych opracowali program ochrony tego gatunku. Polega ona a wykonaniu czynnych działań ochronnych typu: rekultywacji zdegradowanych pastwisk, organizacji wypasu i koszeń w celu poprawy warunków siedliskowych. Ponadto obejmuje on również badania naukowe oraz edukację ekologiczną. Realizacją projektu zajął się również Zespół Zamojskich Parków Krajobrazowych przy współudziale Ekofunduszu, Wojewody Lubelskiego, Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Lublinie, Wojewódzkiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Lublinie Oddział w Sitnie i Instytutu Biologii UMCS.

 

Tekst: Krzysztof Próchnicki i Piotr Duda

WYDAWNICTWO LIPIEC

Najczęściej czytane

  • DSC_0575
  • dsc_0043
  • DSC_0559
  • DSC_0586
  • DSC_0599
  • DSC_0587
  • dsc_0036
  • DSC_0600
  • DSC_0611
  • mural-3
  • mural-7